Mục 2. VỀ CHẾ ĐỘ BẢO TOÀN VÀ PHÁT TRIỂN VỐN CỐ ĐỊNH

VỀ CHẾ ĐỘ BẢO TOÀN VÀ PHÁT TRIỂN VỐN CỐ ĐỊNH
a) Do yêu cầu áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, đổi mới mặt hàng, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng và phát triển sản xuất - doanh nghiệp được chủ động thực hiện việc đổi mới thay thế TSCĐ, kể cả những TSCĐ chưa hết thời hạn khấu hao trên nguyên tắc: bảo toàn được vốn, sử dụng vốn có hiệu quả cao hơn, không nhằm mục đích mua đi bán lại tạo chênh lệch giá để ăn chia vào vốn.
Khi tiến hành đổi mới, thay thế hoặc thanh lý những TSCĐ thuộc nguồn vốn ngân sách Nhà nước cấp, các doanh nghiệp phải báo cáo với cơ quan quản lý cấp trên và cơ quan tài chính cùng cấp biết để kiểm tra, theo dõi. Trường hợp giảm vốn do thanh lý tài sản thì phải có ý kiến quyết định của cơ quan tài chính và cơ quan chủ quản.
Số tiền nhượng bán, thu hồi do thanh lý TSCĐ chỉ được sử dụng để tái đầu tư và phải được gửi vào ngân hàng đầu tư và phát triển.
Đối với các doanh nghiệp phải giải thể thì tiền nhượng bán tài sản được xử lý theo quyết định số 330/HĐBT ngày 23-10-1991 của Hội đồng Bộ trưởng bổ sung sửa đổi quyết định số 315/HĐBT về giải thể xí nghiệp.
Các công trình đầu tư XDCB đình thi công thuộc nguồn vốn ngân sách Nhà nước cấp hoặc vay nợ Nhà nước thì xử lý theo quyết định riêng đối với từng công trình cụ thể.
Trường hợp các doanh nghiệp cần chuyển một phần tiền thu hồi vốn này sang bổ sung vốn lưu động theo quyết định số 378/HĐBT ngày 16-11-1991 "về những biện pháp giải quyết vốn lưu động của các doanh nghiệp Nhà nước" (tại điểm C điều 4) thì phải báo cáo cơ quan tài chính cùng cơ quan chủ quản xem xét để quyết định bổ sung vốn lưu động cho doanh nghiệp.
b) Đối với các doanh nghiệp đang hoạt động khó khăn vì sự hình thành về mặt cơ cấu TSCĐ trước đây bị lạc hậu thì việc tính khấu hao TSCĐ được giải quyết trích dần từng bước cho phù hợp với sự phấn đấu của các doanh nghiệp, nhưng TSCĐ phải được tính đúng giá trị. Cơ quan chủ quản cấp trên và cơ quan tài chính cùng cấp xác định mức khấu hao cơ bản cho các doanh nghiệp này theo hướng tăng dần lên cho đủ tỷ lệ khấu hao cơ bản đã quy định, trên nguyên tắc căn cứ vào mức độ huy động công suất và hiệu quả của TSCĐ trong quá trình sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp.
c) Các Bộ chủ quản quản lý ngành phải căn cứ vào giá trị hiện hành của TSCĐ nhập khẩu và trong nước của ngành mình để có các phương án về hệ số tính lại giá trị TSCĐ thuộc ngành mình quản lý vào các thời điểm 01/01 và 01/7 hàng năm. Bộ Tài chính sẽ cùng với bộ Bộ chủ quản xem xét các dự án đó, sau khi tham khảo ý kiến của Ủy ban Vật giá Nhà nước, Tổng cục thống kê và Bộ xây dựng (đối với các công trình bao che, nhà cửa, vật kiến trúc...), Bộ Tài chính sẽ thực hiện việc công bố các hệ số tính lại giá trị TSCĐ cho từng ngành trong thời hạn không chậm hơn 30 ngày sau các thời điểm nói trên.
Các hệ số này áp dụng cho từng ngành, kể cả Trung ương và địa phương.
d) Các hệ số điều chỉnh giá trị TSCĐ là căn cứ để xác định đúng đắn giá trị khôi phục của TSCĐ vào thời điểm quy định được tính toán trên cơ sở mức tăng giá của TSCĐ tính bằng tiền trong nước phù hợp với cơ cấu và đặc điểm kinh tế kỹ thuật TSCĐ từng ngành, có tính đến yếu tố hao mòn vô hình của TSCĐ (nếu có).
Như vậy, trong thông tư số 31/ TC/CN ngày 27-5-1991 của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ bảo toàn vốn có quy định hai hệ số: hệ số tăng vốn và hệ số hao mòn vô hình (nếu có), nay gộp chung lại thành hệ số điều chỉnh giá trị TSCĐ do cơ quan có thẩm quyền công bố.
Công thức tính số vốn phải bảo toàn đến cuối kỳ được xác định lại như sau:
Số vốn phải bảo toàn đến cuối kỳ báo cáo
-
Số vốn dược giao đầu kỳ (hoặc số phải bảo toàn đến đầu kỳ)
-
Khấu hao cơ bản trích trong kỳ
x
Hệ số điều chỉnh giá trị TSCĐ
-
Tăng giảm vốn trong kỳ
Riêng phần tăng giảm vốn trong kỳ, hệ số điều chỉnh giá trị TSCĐ được xác định cho từng trường hợp cụ thể trên cơ sở giá cả thực tế, TSCĐ khi tăng giảm vốn và thời điểm tăng giảm vốn trong kỳ, do cơ quan tài chính, và cơ quan quản lý cấp trên xác định khi xét duyệt quyết toán cho đơn vị.
Các hệ số do các doanh nghiệp đã áp dụng để tự điều chỉnh giá trị TSCĐ trong kỳ không được thấp hơn hệ số do Nhà nước công bố đầu kỳ và không được cao hơn hệ số do Nhà nước công bố cuối kỳ.
Các trường hợp áp dụng hệ số cao hơn hoặc thấp hơn đều được điều chỉnh lại theo quy định ở mục 4 dưới đây.
Mức nộp thuế vốn và thuế lợi tức trong kỳ xác định trên cơ sở hệ số điều chỉnh do Nhà nước công bố đầu kỳ.
Phần ví dụ về cách tính số vốn phải bảo toàn đến cuối kỳ trong thông tư số 31/CN nói trên cũng được quy định lại như sau:
Số vốn ngân sách cấp đầu tư ban đầu cho TSCĐ của xí nghiệp bao gồm: vốn cố định (giá trị còn lại của TSCĐ) và số dư về KHCB để lại xí nghiệp (đã trừ phần nộp ngân sách và phần sử dụng) đến thời điểm giao vốn 1-1-1991 là:
Vốn cố định (NSNN cấp): 500 tr.đồng
Số dư KHCB để lại xí nghiệp: 30 tr.đồng
Cộng vốn giao cho xí nghiệp để tính thu tiền sử dụng vốn trong năm 1991: 530 tr.đồng. Đồng thời trong năm 1991 xí nghiệp đã trích KHCB tổng số là 50 tr.đồng.
Để xác định số vốn phải bảo toàn đến cuối năm 1991, phải tính hệ số trượt giá như sau:
Vào thời điểm 1-1-1991 thì giá trị TSCĐ vẫn được xác định trên cơ sở kết quả kiểm kê đánh giá lại TSCĐ 1-1-1990, nghĩa là theo tỷ giá Rúp 2.400/R và tỷ giá đôla 3.900đ/USD. trong tổng số vốn cố định 500 tr.đồng thì hình thành từ 3 nguồn: một phần TSCĐ nhập khẩu từ khu vực I theo tỷ giá Rúp; một phần nhập từ khu vực II theo tỷ giá đôla và một phần vốn trong nước.
Giả định, đến thời điểm 1-1-1992 bỏ tỷ giá Rúp; tỷ giá đôla lên 8000/USD. Do đó tính được:
Hệ số tăng vốn chung cho phần TSCĐ nhập khẩu là:
8.000
= 2,3
3.900
(phần giá trị TSCĐ tính từ Rúp coi như tương ứng với bằng giá TSCĐ tính từ đôla)
Hệ số tăng vốn phần đầu tư trong nước là 1,3. Căn cứ cơ cấu hình thành TSCĐ của xí nghiệp, hệ số chung tăng vốn của xí nghiệp là 1,7.
Do có hệ số hao mòn được giả định là 0,9; Nên hệ số chung để điều chỉnh giá trị TSCĐ công bố sẽ là:
1,7 ´ 0,9 = 1,53
Như vậy số vốn cố định xí nghiệp phải bảo toàn và là căn cứ tính số thu tiền sử dụng vốn chính thức cho năm sau (năm 1992) là: (500tr - 50tr) ´ 1,53 = 688 tr.đồng
Đối với số vốn tăng giảm trong năm thì phải căn cứ vào thời điểm tăng giảm vốn và giá thực tế TSCĐ để điều chỉnh hệ số bảo toàn vốn cho phù hợp.
Đến năm 1992 tiếp theo, số vốn phải bảo toàn lại được xác định trên cơ sở của 688 tr.đồng cộng với số tăng giảm trong năm (nếu có); tiền sử dụng vốn được thu trên cơ sở 688 tr.đồng, cộng với số tăng giảm, trong năm (nếu có) và cộng với số dư KHCB đầu năm 1992.
Như vậy, trên thực tế Nhà nước đã không thu tiền sử dụng vốn trên số vốn phải bảo toàn từ khi phát sinh trượt gía trong kỳ mà chỉ thu trên số vốn phải bảo toàn tính đến đầu kỳ.
Từ năm 1992 số vốn phải bảo toàn được xác định 2 kỳ (01/7 và 01/01) theo các nguyên tắc quy định trên.
Xí nghiệp căn cứ vào kết quả xác định số vốn phải bảo toàn nói trên để điều chỉnh hạch toán nâng giá TSCĐ và vốn cố định lên theo hệ số tương ứng. Xí nghiệp có thể chủ động nâng giá TSCĐ từ khi có thay đổi tỷ giá hoặc điều chỉnh tăng TSCĐ cho phù hợp, mà không chờ vào dịp cuối năm khi xét duyệt chính thức số bắt buộc phải bảo toàn.
Do đó, thực tế số vốn cố định đã bảo toàn được của xi nghiệp không nhất thiết trùng với số vốn cố định phải bảo toàn giao cho xí nghiệp.
Trong năm nếu xí nghiệp thay đổi, làm mất mát, hoặc hư hỏng trước thời hạn phải thanh lý v.v... thì số vốn thực có trên sổ sách cũng sẽ thấp hơn số vốn phải bảo toàn đến cuối năm.