Quy định về việc lập kế hoạch, báo cáo thực hiện kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; thực hiện kiểm toán năng lượng.

Phụ lục IV CÁC BƯỚC THỰC HIỆN KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG VÀ MẪU BÁO CÁO KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG

Ban hành kèm theo Thông tư số 09/2012/TT-BCT ngày 20 tháng 4 năm 2012 của Bộ trưởng Bộ Công Thương ……....………………………………………………………………………………

1. Mục A. TRÌNH TỰ THỦ TỤC THỰC HIỆN KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG

   A. TRÌNH TỰ THỦ TỤC THỰC HIỆN KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG

2. Mục I. TRÌNH TỰ THỦ TỤC CHI TIẾT › đoạn 1

   I. TRÌNH TỰ THỦ TỤC CHI TIẾT
   Trình tự thủ tục chi tiết thực hiện kiểm toán năng lượng được tóm tắt ở Hình 1.
   Hình 1. Trình tự thủ tục chi tiết thực hiện kiểm toán năng lượng
   2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 Xác định phạm vi kiểm toán Thành lập nhóm kiểm toán Ước tính khung thời gian và kinh phí Thu thập dữ liệu có sẵn Kiểm tra thực địa và đo đạc •Xác định các điểm đo chiến lược;
   •Lắp đặt thiết bị đo Phân tích số liệu thu thập được •Xác định các tiềm năng tiết kiệm năng lượng;
   •Xác định chi phí đầu tư;
   •Chuẩn hóa dữ liệu;
   •Đảm bảo sự hoạt động bình thường của dây chuyền công nghệ 1.1. Xác định phạm vi kiểm toán năng lượng Cần xác định rõ về phạm vi công việc và nguồn lực có thể huy động để thực hiện kiểm toán năng lượng. Nguồn lực bao gồm nhân lực, thời gian và kinh phí.
   Căn cứ mức độ quan tâm, hỗ trợ và yêu cầu của lãnh đạo doanh nghiệp, nhóm kiểm toán xác định rõ phạm vi kiểm toán, khoanh vùng thiết bị/dây chuyền công nghệ được kiểm toán, mức độ chi tiết của kiểm toán, dự báo khả năng tiết kiệm năng lượng, các cơ hội tiết kiệm năng lượng sẽ được thực hiện sau kiểm toán, việc cải thiện công tác vận hành, sửa chữa (O&M) nhờ kết quả kiểm toán năng lượng, nhu cầu đào tạo sau kiểm toán năng lượng hay các hoạt động khuyến khích khác, v.v… Trên cơ sở xác định rõ các vấn đề như vậy, kế hoạch kiểm toán năng lượng sẽ theo đó thực hiện.
   1.2. Thành lập nhóm kiểm toán năng lượng Nhóm kiểm toán năng lượng được thành lập trên cơ sở:
   a) Xác định rõ số lượng kiểm toán viên trong nhóm và nhiệm vụ cụ thể của mỗi người;
   b) Mời các kỹ sư, kỹ thuật viên công nghệ của doanh nghiệp được kiểm toán năng lượng tham gia nhóm kiểm toán (trợ giúp trong việc cung cấp thông tin về tính năng thiết bị, tình hình vận hành, sửa chữa, v.v…);
   Trong trường hợp lực lượng kiểm toán viên của doanh nghiệp không có đủ, cần phải thuê thêm chuyên gia kiểm toán năng lượng từ bên ngoài (từ các Trung tâm Tiết kiệm năng lượng, các trường đại học có khả năng và điều kiện về kiểm toán năng lượng theo luật định).
   1.3. Ước tính khung thời gian và kinh phí
   Căn cứ vào khả năng nguồn lực, nhóm kiểm toán năng lượng phải xác định rõ khung thời gian và kinh phí cần cho kiểm toán. Kinh phí cho kiểm toán chủ yếu được tính toán dựa trên chi phí nhân công (số giờ các thành viên của nhóm kiểm toán bỏ ra từ khi tiến hành thu thập số liệu cho đến khi hoàn thành báo cáo kiểm toán năng lượng). Cần tính đến chi phí thuê dụng cụ đo lường và vật tư cần thiết trong trường hợp doanh nghiệp không có sẵn và chi phí thuê chuyên gia bên ngoài.
   1.4. Thu thập dữ liệu có sẵn Các dữ liệu, thông tin cần thu thập bao gồm:
   a) Đặc tính kỹ thuật của thiết bị, dây chuyền công nghệ sẽ được kiểm toán; (trong trường hợp các tòa nhà, cần chú ý đến diện tích các tầng, kết cấu xây dựng, hướng nhà, kết cấu mặt tiền, chủng loại và số lượng thiết bị sử dụng năng lượng, v.v…)
   b) Quy trình vận hành thiết bị; các bản vẽ kỹ thuật , bản vẽ bố trí mặt bằng;
   hướng dẫn sửa chữa thiết bị, hướng dẫn thử nghiệm, biên bản đưa thiết bị vào vận hành;
   c) Sổ sách, báo cáo về vận hành, tình hình sửa chữa thiết bị, các ghi chép số liệu đo lường về nhiệt độ, áp suất, dòng điện, số giờ vận hành, v.v…;
   d) Sổ sách lưu trữ về các cơ hội tiết kiệm năng lượng đã thực hiện và dự kiến thực hiện;
   đ) Ghi chép về tình hình sử dụng năng lượng, nhu cầu sử dụng cực đại;
   e) Hóa đơn mua năng lượng trong ba năm cuối.
   Về tổng thể, giả thiết rằng tại doanh nghiệp có lưu các tài liệu và các kỹ thuật viên có bảo quản các sổ sách ghi chép về đặc tính kỹ thuật của thiết bị, dây chuyền công nghệ và tình trạng vận hành. Nhóm kiểm toán cần xác định đúng các đối tác thích hợp để hợp tác thu thập dữ liệu, để thảo luận làm quen với hệ thống thiết bị, dây chuyền công nghệ sẽ được kiểm toán năng lượng, thảo luận chi tiết với người vận hành, người sử dụng năng lượng cuối cùng (ví dụ về mức độ hài lòng của người sử dụng đối với điều kiện vi khí hậu trong các tòa nhà, v.v…). Nhóm kiểm toán nên chuẩn bị sẵn bảng câu hỏi cho người sử dụng cuối cùng về các vấn đề quan tâm.
   Sau khi đã thu thập đầy đủ hoặc có được phần lớn các thông tin về tính năng và trạng thái của thiết bị, dây chuyền công nghệ, cách thức sử dụng năng lượng, v.v…, nhóm kiểm toán có thể xác định các yêu cầu khảo sát bổ sung tiếp theo. Đến thời điểm này, kiểm toán viên phải nắm được các thông tin về đặc tính các thiết bị cơ bản như là:
   r Sơ đồ khối biểu diễn dòng năng lượng, dòng sản phẩm vào/ra tại mỗi thiết bị, mỗi công đoạn công nghệ; thiết lập cân bằng năng lượng, cân bằng vật chất cho các đối tượng được kiểm toán (sơ đồ khối kiểu “hộp đen”); đặc tính vận hành của các thiết bị sử dụng năng lượng;
   r Loại và đặc tính của lò hơi cấp nhiệt, của hệ thống cấp hơi;
   r Loại và công suất của hệ thống lạnh, các đặc tính kỹ thuật (áp suất làm lạnh, nhiệt độ, lưu lượng nước làm mát và nhiệt độ, áp suất, v.v…);
   r Kiểu, loại thiết bị của hệ thống điều hòa không khí, các thành phần trong hệ thống (bơm, quạt, máy nén, đường ống, v.v…), đặc tính vận hành (lưu lượng, nhiệt độ, áp suất, v.v…)
   r Mức độ huy động các thiết bị, hệ thống thiết bị;
   r Cơ chế kiểm soát đối với các thiết bị, hệ thống thiết bị (bộ điều khiển, thiết bị chấp hành, bộ cảm biến, logic điều khiển, v.v…);
   r Loại thiết bị chiếu sáng, đặc tính kỹ thuật và cơ cấu điều khiển;
   r Đặc tính của hệ thống phân phối điện;
   r Đối với trường hợp kiểm toán tòa nhà, kiểm toán viên còn phải nắm được:
   + Đặc điểm của tòa nhà;
   + Đặc tính vận hành của hệ thống thang máy, thang cuốn (phân khu vực phục vụ, kiểu động cơ dẫn động, hệ thống điều khiển, v.v…);
   Nhóm kiểm toán cần so sánh các đặc tính vận hành củ a thiết bị hiện tại với số liệu thiết kế hoặc so sánh với các tài liệu kỹ thuật liên quan nhằm phát hiện các khác biệt trong vận hành hiện tại so với yêu cầu thiết kế hay thông lệ kỹ thuật khác, phát hiện các khu vực đang gây lãng phí năng lượng. Các thông số so sánh bao gồm:
   r Hiệu suất lò hơi, các tổn thất trong quá trình đốt nhiên liệu;
   r Tổn thất trên đường ống cấp nhiệt (Pa/m) r Hiệu suất các động cơ (%);
   r Hiệu suất vận hành các bộ làm mát;
   r Công suất điện của hệ thống quạt (kW/lít không khí cung cấp/giây);
   r Hiệu suất các quạt gió (%);
   r Hiệu suất các bơm (%);
   r Hiệu suất các máy nén khí (%);
   r Mật độ công suất chiếu sáng (W/m 2);
   r Độ rọi của hệ thống chiếu sáng (Lm/W);
   r Tổn thất của hệ thống điều khiển chiếu sáng (W);
   r V.v…
   Đối với hệ thống cấp nhiệt, thông gió, điều hòa nhiệt độ (HVAC), khu vực lãng phí có thể xác định từ sổ ghi chép dữ liệu về thay đổi lưu lượng tương ứng với các thay đổi về nhiệt độ, áp suất. Đối với hệ thống cấp điện, khu vực lãng phí có thể xác định từ sổ ghi chép về dòng điện, điện áp. Trong trường hợp không có các sổ ghi chép, kiểm toán viên cần thực hiện các đo đạc để xác định các thiết bị/hệ thống thiết bị nào làm việc kém hiệu quả. Số lượng các điểm đo được xác định căn cứ vào nhu cầu và khả năng thực tế.
   1.5. Kiểm tra thực địa và đo đạc Các hoạt động chủ yếu bao gồm:
   r Lập kế hoạch khảo sát cụ thể các khu vực, các thiết bị/nhóm thiết bị cần khảo sát;
   r Phân công công việc cho các thành viên trong nhóm kiểm toán;
   r Cân nhắc việc phân nhóm phụ trách các khu vực, các thiết bị/nhóm thiết bị. Ví dụ như phân theo tầng nhà xưởng, theo công đoạn trong dây chuyền công nghệ, v.v…
   Việc phân nhóm cũng cần tính đến khả năng phân chia thiết bị đo lường có sẵn;
   r Thiết kế bảng ghi chép số liệu đo theo logic, ghi lại các phát hiện;
   r Thực hiện việc đo đạc theo kế hoạch nhằm bổ sung đủ dữ liệu hoặc kiểm tra lại dữ liệu đã thu thập được.

3. Mục I. TRÌNH TỰ THỦ TỤC CHI TIẾT › đoạn 2

   Thiết bị		Thông số đo/Ghi chú
   Súng đo nhiệt độ từ xa bằng cảm ứng hồng ngoại (Infrare remot temperature sensing gun)		Rất hữu ích để xác định tổn thất nhiệt do bảo ôn kém/rò rỉ
   Nhiệt kế kỹ thuật số có đầu dò nhiệt độ (Digital thermometer with temperature probe)			Đo nhiệt độ trong đường ống hơi/không khí
   			nóng (dùng đầu dò platin để đo nhiệt độ từ 0
   			đến 100 oC, cặp nhiệt ngẫu đo nhiệt độ đến
   			trên 1200 oC)
   	Đo độ ẩm
   Ẩm kế dây tóc (Hair hygrometer)		Đo độ ẩm/nhiệt độ bầu ướt
   	Nhiệt kế kỹ thuật số (Digital	Đo độ ẩm/nhiệt độ bầu ướt
   	thermometer)
   	Đo áp suất và tốc độ
   Áp kế kiểu ống Pito tĩnh (Pitostatic tube manometer)		Đo áp suất và tốc độ dòng không khí
   	Máy đo tốc độ gió kỹ thuật số có	Đo áp suất và tốc độ dòng không khí
   	đầu dò (Digital type anemometer
   	with probe)
   Máy đo tốc độ gió kiểu van (Vane type anemometer)		Đo tốc độ không khí trong đoạn ống/tại đầu vào/đầu ra với tốc độ trong khoảng từ 0,25 đến 15 m/giây
   	Áp kế chất lỏng (Presure gauge)		Đo áp suất chất lỏng
   Lưu tốc kế siêu âm có đầu dò với các vòng kẹp ống (Ultrasonic flow meter with pipe clamps)		Đo dòng chất lỏng/tốc độ
   	Các dụng cụ đo khác
   Bộ phân tích khói thải có đầu dò (Exhaus gas analyser with probe)		Đo nhiệt độ, hàm lượng O , CO, CO , NOx 2 2 trong khói lò
   	Máy dò rò rỉ siêu âm (Ultrasonic	Đo phát hiện rò rỉ khí nén
   	leak detector)
   Máy dò rò rỉ hơi nước (Steam leak detector)		Đo phát hiện rò rỉ hơi nước
   	Máy dò rò rỉ khí ga (refrigerant	Đo phát hiện rò rỉ môi chất làm lạnh
   	leak detector)
   Máy đo vòng quay (Tahometer)		Đo tốc độ quay

4. Mục I. TRÌNH TỰ THỦ TỤC CHI TIẾT › đoạn 3

   1.6.4. Đảm bảo sự hoạt động bình thường của dây chuyền công nghệ:
   Kiểm toán năng lượng nhằm mục đích cải thiện hiệu suất năng lượng. Tuy vậy một cơ hội tiết kiệm năng lượng không thể làm xấu đi chất lượng hoạt động của thiết bị/hệ thống thiết bị, hạ thấp dưới tiêu chuẩn thiết kế.

5. Mục II. MỨC ĐỘ CHI TIẾT CỦA KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG

   II. MỨC ĐỘ CHI TIẾT CỦA KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG
   Mức độ chi tiết của việc kiểm toán năng lượng liên quan đến phạm vi kiểm toán và mức độ chi tiết của các khảo sát phải thực hiện, các phát hiện nào cần phải phân tích. Căn cứ vào nguồn lực được bố trí, kích cỡ của đối tượng phải kiểm toán năng lượng, mục đích của cuộc kiểm toán năng lượng, kiểm toán viên lựa chọn cách thức, mức độ kiểm toán năng lượng cho phù hợp. Có hai mức khảo sát, đánh giá khi thực hiện kiểm toán năng lượng:
   a) Khảo sát, đánh giá sơ bộ;
   b) Khảo sát, đánh giá chi tiết.
   Về tổng thể, kiểm toán năng lượng bao gồm bước nghiên cứu đơn giản một thiết bị/nhóm thiết bị chính; sau đó là bước nghiên cứu kỹ hầu như toàn bộ các thiết bị/hệ thống thiết bị trong dây chuyền sản xuất của doanh nghiệp.
   2.1. Khảo sát, đánh giá sơ bộ Các hoạt động này cần huy động nguồn lực tối thiểu để kiểm tra các cơ hội tiết kiệm năng lượng có thể đã được dự kiến trước, có khả năng thực hiện ngay các giải pháp. Nhóm kiểm toán năng lượng thực hiện một khảo sát nhanh. Một số các thiết bị/nhóm thiết bị sử dụng năng lượng chính cần chú ý khi đi khảo sát lướt qua như lò hơi và hệ thống cấp nhiệt, các bộ làm mát (c hillers), các động cơ và cách thức hoạt động, sử dụng đèn trong hệ thống chiếu sáng, v.v…Tham khảo các catalô của thiết bị, các sổ ghi chép về vận hành, cẩm nang hướng dẫn sửa chữa sẽ rất hữu ích trong việc xác định nhanh ở khu vực nào các thiết bị/nhóm thiết bị làm việc kém hiệu quả. Một vài tính toán đơn giản cần thực hiện để định lượng khả năng tiết kiệm khi thực hiện các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Việc thực hiện chỉ cần một đến hai ngày, do một kiểm toán viên hoặc một nhóm nhỏ kiểm toán viên thực hiện, phụ thuộc vào kích cỡ và mức độ phức tạp của dây chuyền công nghệ và phạm vi khảo sát. Một số thiết bị đo đơn giản cần có như là nhiệt kế thủy ngân, các bộ đồng hồ đo tổng hợp, lux kế để phục vụ cho các đo lường kiểm tra cần thiết.
   Thông qua bước này nhóm kiểm toán phải xác định yêu cầu khảo sát, đánh giá chi tiết cho nhóm thiết bị/một số phân xưởng hay toàn doanh nghiệp.
   2.2. Khảo sát, đánh giá chi tiết Nhóm kiểm toán kiểm tra tỷ mỷ hầu hết các thiết bị/hệ thống thiết bị, phát hiện được càng nhiều cơ hội tiết kiệm năng lượng càng tốt, phân loại theo nhóm, lập kế hoạch đề xuất thực hiện trình lãnh đạo doanh nghiệp . Bước khảo sát, đánh giá chi tiết thường đòi hỏi thời gian nhiều gấp 5r10 lần so với bước khảo sát, đánh giá sơ bộ, tùy thuộc vào mức độ phức tạp của thiết bị/hệ thống thiết bị và kích cỡ của đối tượng cần kiểm toán.

6. Mục B. BÁO CÁO KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG

   B. BÁO CÁO KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG

7. Mục I. BỐ CỤC BÁO CÁO KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG

   I. BỐ CỤC BÁO CÁO KIỂM TOÁN NĂNG LƯỢNG
   Báo cáo kiểm toán năng lượng được biên chế theo các chương như sau:
   Chương 1. Tóm tắt r Tóm tắt các phát hiện tiềm năng tiết kiệm năng lượng, sắp xếp theo thứ tự ưu tiên.
   r Đề xuất lựa chọn các giải pháp ưu tiên đầu tư.
   Chương 2. Giới thiệu r Giới thiệu tóm tắt về cơ sở được kiểm toán.
   r Tổ chức lực lượng kiểm toán.
   r Tổng quan và phạm vi công việc.
   r Nội dung của báo cáo kiểm toán năng lượng.
   Chương 3. Các hoạt động của công ty r Lịch sử phát triển và hiện trạng.
   - Cơ cấu hoạt động và sản xuất.
   Chương 4. Mô tả các quá trình trong dây chuyền công nghệ - Các dây chuyền sản xuất.
   - Các tiềm năng tiết kiệm năng lượng.
   Chương 5. Nhu cầu và khả năng cung cấp năng lượng - Nhu cầu tiêu thụ năng lượng, nước.
   - Thông số và đặc tính nhiên liệu, năng lượng sử dụng.
   Chương 6. Ràng buộc về tài chính - kỹ thuật - Các vấn đề về kỹ thuật - công nghệ, môi trường.
   - Các giải pháp và đánh giá về kinh tế.
   Chương 7. Các giải pháp tiết kiệm năng lượng - Xác định và trình bày chi tiết các giải pháp tiết kiệm năng lượng.
   - Các giải pháp kỹ thuật được lựa chọn.
   - Phân tích về tài chính, năng lượng và môi trường.

8. Mục II. NỘI DUNG CHI TIẾT CÁC CHƯƠNG › đoạn 1

   TT	Các giải pháp			Tiết kiệm năng lượng		Dự kiến	Tiết kiệm chi phí (103đ/năm)	Thời
   						đầu tư		gian
   			Điện năng (MWh/năm)		Nh/liệu (T/năm)
   						(103		hoàn vốn
   						VND)		(năm)
   1 2 3	……….
   		Tổng

   (Tên) Nhiên liệu 1		(Tên) Nhiên liệu 2		(Tên) Nhiên liệu 3		Tổng chi phí (103đ/năm)
   Khối	Chi phí (103đ/năm)	Khối	Chi phí (103đ/năm)	Khối	Chi phí (103đ/năm)
   lượng		lượng		lượng
   (T/năm)		(T/năm)		(T/năm)

   Tháng	Đơn vị	Nhiên liệu 1		Nhiên liệu 2		Nhiên liệu 3
   		Khối	Chi phí	Khối	Chi phí	Khối	Chi phí
   		lượng	(103đồng)	lượng	(103đồng)	lượng	(103đồng)
   Tháng 1 Tháng 2 … Tháng 12
   Tổng

9. Mục II. NỘI DUNG CHI TIẾT CÁC CHƯƠNG › đoạn 2

   Bảng 11. Các ràng buộc về năng lượng và các tiêu chuẩn Nhiệt trị/đơn vị Phát thải CO 2 Loại nhiên liệu và tiêu chuẩn Đơn vị MJ/đơn vị KWh Kg/GJ Kg/MWh Nhiên liệu rắn Than đá kg Than antracite kg Gỗ m 3 Nhiên liệu lỏng Dầu DO (ρ=0.86 kg/d m 3) Lít Dầu FO (ρ=0.94 kg/dm 3) Kg Nhiên liệu khí Khí tự nhiên m 3 Khí hóa lỏng (LPG) Kg Điện năng MWh 3600 /checkbldĐánh giá các biện pháp tiết kiệm năng lượng Đánh giá các biện pháp tiết kiệm năng lượng theo các thông số:
   r Tiết kiệm năng lượng theo đơn vị nhiệt (kJ hoặc kWh) r Tiết kiệm năng lượng theo đơn vị tự nhiên (tấn, lít, m 3) r Tiết kiệm chi phí năng lượng hàng năm (10 3 đồng/năm) r Chi phí đầu tư để thực hiện các biện pháp tiết kiệm năng lượng (10 3 đồng) r Thời gian hoàn vốn giản đơn (năm) Chi phí đầu tư ban đầu [nghìn đồng] Thời gian hoàn vốn = [năm] Tiết kiệm chi phí hàng nămg [nghìn đồng/năm] Chiến lược của công ty về sử dụng năng lượng r Hạn chế r Thảo luận về chiến lược sử dụng nhiên liệu hiện hành của công ty r Đề xuất chiến lược dài hạn
   Căn cứ để nhóm kiểm toán năng lượng đề xuất xây dựng chiến lược sử dụng năng lượng:
   r Giá các loại nhiên liệu và xu thế thay đổi giá nhiên liệu trong tương lai;
   r Các nhiên liệu sẵn có ở Việt Nam và tiềm năng khai thác;
   r Chi phí vận chuyển nhiên liệu;
   r Mức giới hạn cho phép về nồng độ ô nhiễm trong khói thải hiện tại và tương lai;
   r Chiến lược giảm ô nhiễm môi trường của Việt Nam;
   r Xu hướng phát triển công nghệ đốt nhiên liệu dầu, than và xử lý chất thải.
   Chương 7. Các giải pháp tiết kiệm năng lượng Chương này tổng hợp các giải pháp tiết kiệm năng lượng bao gồm các mô tả kỹ thuật chi tiết và ước lượng lượng mức tiết kiệm của các cơ hội tiết kiệm năng lượng.
   r Sử dụng bảng tính excel để tính toán, đánh giá những biện pháp lựa chọn, bao gồm tất cả các thông số và dữ liệu cần thiết, đưa vào Phụ lục.
   r Đề xuất chương trình thực hiện;
   r Đề xuất các bên tham gia thực hiện chương trình, xác định các khó khăn, thuận lợi; các biện pháp khắc phục khó khăn;
   r Tổng hợp chi phí đầu tư và thời gian hoàn vốn.
   Quản lý và Xây dựng định mức tiêu thụ năng lượng sau khi thực hiện các giải pháp r Đề xuất tổ chức quản lý năng lượng (ví dụ cần có người quản lý năng lượng/ban quản lý năng lượng trong doanh nghiệp, xác định chức năng nhiệm vụ của người quản lý năng lượng/ban quản lý năng lượng ; vai trò của các bộ phận
   trong công ty về quản lý năng lượng, đề xuất lắp đặt các đồng hồ đo tại các vị trí cần thiết, v.v...).
   r Xác định chiến lược quản lý năng lượng bền vững (chính sách, các mục tiêu dài hạn, trung và ngắn hạn của công ty về sử dụng năng lượng, chính sách tài chính, xây dựng nguồn nhân lực, đào tạo, chính sách khuyến khích người lao động tham gia tiết kiệm năng lượng, v.v…)
   Các khuyến nghị r Tổng hợp các khuyến nghị theo hệ thống;
   r Tập hợp theo nhóm các nội dung giải pháp tiết kiệm năng lượng theo trình tự tự nhiên/theo bộ phận/theo phương thức sử dụng hoặc theo nhóm giải pháp không cần đầu tư/đầu tư thấp/đầu tư cao, trình bày ở mục 2.6.1.